ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΛΟΓΟΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ

ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο Α ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΤΩΝ Γ.Ο.Χ. Melpomeni Aslanidou · 7 ώρ. · ΛΟΓΟΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Για ποιους ισχύει το «Αιρετικόν άνθρωπον μετά πρώτην και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού»; «Και ν’ αποφεύγεις τις ανόητες αναζητήσεις και τις γενεαλογίες και τις φιλονεικίες και τις διαμάχες για το νόμο, γιατί είναι ανωφελείς και μάταιες». Τι δηλαδή θέλουν οι γενεαλογίες; Γιατί και στην επιστολή του προς τον Τιμόθεο το αναφέρει αυτό λέγοντας· «μύθους και απέραντες γενεαλογίες». Ίσως και εδώ και εκεί να εννοεί τους Ιουδαίους, που υπερηφανεύονταν για το ότι είχαν πρόγονό τους τον Αβραάμ και αδιαφορούσαν για τα δικά τους. Γι’ αυτό τις ονομάζει και «ανόητες» και «ανωφελείς»· γιατί το να πιστεύει κανείς σε πράγματα που δεν ωφελούν είναι απόδειξη ανοησίας. Φιλονεικίες εννοεί αυτές με τους αιρετικούς, για να μην κουραζόμαστε στα χαμένα, όταν δεν υπάρχει κανένα κέρδος, αφού το τέλος τους είναι το τίποτε. Γιατί, όταν κάποιος είναι διεστραμμένος και προδιατεθειμένος, να μην αλλάξει καθόλου τη γνώμη του, ό,τι και αν γίνει, για ποιο λόγο κουράζεσαι άσκο­πα σπέρνοντας επάνω σε πέτρες, ενώ έπρεπε να διαθέτεις τον καλό αυτόν κόπο στους δικούς σου, μιλώντας σ’ αυτούς για την ελεημοσύνη και τις άλλες αρετές; Πως λοιπόν λέγει αλλού, «μήπως τους δώσει κάποτε ο Θεός μετάνοια», και εδώ, «τον αι­ρετικό άνθρωπο μετά την πρώτη και τη δεύτερη νουθεσία άφηνέ τον, γνωρίζοντας ότι έχει διαστραφεί αυτός και αμαρτάνει, κα­ταδικάζοντας έτσι ο ίδιος τον εαυτό του»; Εκεί μιλάει γι’ αυτούς που έχουν κάποια ελπίδα για διόρθωση και γι’ αυτούς που απλώς έχουν αντίθετη γνώμη. Όταν όμως είναι φανερός και γνωστός σε όλους, για ποιο λόγο αγωνίζεσαι άδικα; γιατί χτυπάς τον αέρα; Τι σημαίνει, «καταδικάζοντας ο ίδιος τον εαυτό του»; Δεν μπορεί δηλαδή να πει, ‘κανείς δε μου μίλησε, κανείς δε με συμβούλευσε’. Όταν λοιπόν μετά τη συμβουλή ο ίδιος επιμένει, τότε καταδικάζει ο ίδιος τον εαυτό του. ΟΙ ΑΙΡΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΣΧΙΣΜΑΤΙΚΟΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΜΝΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Πες μου λοιπόν, βαδίζεις έξω από την ποίμνη του Χριστου και δεν φοβάσαι το λιοντάρι, που τριγυρίζει γύρω απ’ αυτήν; Γιατί λέγει, «ο εχθρός σας σαν λιονταρι ωρυόμενο γυρίζει γύρω σας, ζητώντας ποιον να αρπάξη». Πρόσεχε σοφία Ποιμένα. Δεν το άφησε να μένη ούτε μέσα στα πρόβατα, για να μη κατασπαράξη την ποίμνη, ούτε και το απομάκρυνε απ’ έξω, για να συγκεντρώση με τον φόβο του θηρίου όλους μέσα. Δεν σέβεσαι τον Πατέρα; Φοβήσου τον έχθρό· άν απομακρύνης τον εαυτό σου από την ποίμνη, εκείνος οπωσδήποτε θα σε δεχθή. Βέβαια μπορούσε ο Χριστός να διώξη μακριά από την ποίμνη τον εχθρό, αλλά τον άφησε να βρυχάται απ’ έξω για να σε προετοιμάση να είσαι ξύπνιος, γεμάτος αγωνία και να καταφεύγης συνεχώς κοντα στή μητέρα σου την εκκλησια , ώστε και εκείνοι που βρίσκονται μέσα, ακούοντας τον βρυχηθμό του, να συνδέωνται πιο στενά και να καταφεύγουν ο ένας στον άλλο.Γι’ αυτό και ο Χριστός έκαμε το παν, ώστε να έχουμε αναμεταξύ μας ειρήνη και να είμαστε συνδεδεμένοι ο ένας με τον άλλο… Αρχίζοντας την επιστολή του ο Παυλος , λέγει ευθύς αμέσως· «σας παρακαλώ , αδελφοί, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να διδάσκετε όλοι το ίδιο και να μην υπάρχουν μεταξύ σας διαιρέσεις». Γιατί γνώριζε, γνώριζε πολύ καλά, ότι αυτό ήταν πριν από όλα το κατεπείγον. Εκείνος που ειναι αμαρτωλος , αν εισέρχεται συνεχώς στην Εκκλησία καθώς και ο υπερήφανος και εκείνος που έχει οποιοδήποτε ελάττωμα, θα το αποβάλη πολύ γρήγορα και θα επανεύρη την υγεία του, αν απολαμβάνη συνεχή διδασκαλία. Εκείνος όμως που απέκοψε τον εαυτό του από τη σύναξη αυτή και απομακρύνθηκε από τη διδασκαλία των πατέρων και απέφυγε το ιατρείο και αν ακόμη νομίζη ότι είναι υγιής, πολύ σύντομα θ’ αρρωστήσει. Και όπως ακριβώς ο άριστος ιατρός θεραπεύει τις πληγές και τα κατάγματα, αφού πρώτα σταματήσει τον πυρετό, το ίδιο έκαμε και ο Παύλος· αφού πρώτα ξερρίζωσε τη διάσταση, τότε θεράπευσε τα τραύματα του κάθε μέλους. Γι’ αυτό και ομιλεί πριν απ’ όλα γι’ αυτό, να μη διαφωνούν δηλαδή αναμεταξύ τους, ούτε ν’ ανακηρύσσουν δικούς τους αρχηγούς, ούτε και να διαιρούν το σώμα του Χριστού… ΤΟ ΣΟΦΟ ΕΡΓΟ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ Τριακόσιοι και πλέον πατέρες, αφού συγκεντρώθηκαν στην πόλη των Βιθυνών, νομοθέτησαν αυτά, και συ όλους αυτούς τους περιφρονείς; Γιατί ένα από τα δύο συμβαίνει. Ή τους κατηγορείς για μωρία όλους αυτούς, σαν να μην είχαν ακριβή γνώση, ή για δειλία, ότι δηλαδή τα γνώριζαν βέβαια, αλλ’ υποκρίθηκαν και πρόδοσαν την αλήθεια. Γιατί, όταν δεν εμμένης σ’ αυτά πού εκείνοι νομοθέτησαν, αυτές οι σκέψεις κατ’ ανάγκη ακολουθούν. Το ότι οι πατέρες επέδειξαν τότε και πολλή σοφία και ανδρεία, το αποδεικνύουν όλα εκείνα που συνέβηκαν. Και τη σοφία τους βέβαια την δείχνει η διατυπωθείσα απ’ αυτούς τότε πίστη, η οποία έκλεισε των αιρετικών τα στόματα και απέκρουσε σαν τείχος αδιάρρηκτο όλες τις επιβουλές τους, ενώ την ανδρεία τους την δείχνει ο διωγμός που μόλις πρόσφατα κατέπαυσε και ο πόλεμος των Εκκλησιών. Γιατί, σαν γενναία παλληκάρια, αφού έστησαν αναρίθμητα τρόπαια νίκης και δέχθηκαν πολλά τραύματα, έτσι επέστρεψαν τότε από παντου οι προστάται των Εκκλησιών, φέροντας στα σώματά τους τα στίγματα του Χριστού και απαριθμώντας πλείστες όσες τιμωρίες, που τις υπέμειναν για την ομολογία της πίστεως. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΙΡΕΤΙΚΟΥΣ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΕ ΔΟΓΜΑΤΑ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΝΝΟΕΙ Ο ΠΑΥΛΟΣ ΜΟΝΟ ΟΣΕΣ ΕΧΟΥΝ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΧΙΣΜΑΤΑ. Ε.Π.Ε. 18Α, 186 πλάνη πολεμώ, όχι τον πλανεμένο Δεν αποστρέφομαι τον άνθρωπο, τον αιρετικό, αλλά την αίρεση. Την πλάνη μισώ και θέλω ν’ αποσπάσω τον άνθρωπο απ’ αυτήν. Και ο γιατρός, προσπαθώντας να γιατρέψει τον ασθενή, δεν πολεμάει το σώμα, αλλ’ αφαιρεί τη νόσο του σώματος. Και εγώ, λοιπόν, αν χτυπήσω τους αιρετικούς, δεν πολεμάω τους ανθρώπους αυτούς, αλλά την πλάνη τους και θέλω να την ξεριζώσω και να καθαρίσω τη βρωμιά. Δική μου συνήθεια είναι να διώκομαι, όχι να διώκω, να με κυνηγάνε, όχι να κυνηγάω. Ε.Π.Ε. 37,296 Ψευδοπροφητες Ως ψευδοπροφήτες εδώ υπαινίσσεται όχι τους αιρετικούς, αλλ’ αυτούς που ζουν μεν ζωή διεφθαρμένη, όμως φορούν τη μάσκα της αρετής, που πολλοί συνηθίζουν να τους χαρακτηρίζουν απατεώνες. Γι’ αυτό και πρόσθεσε ο Κύριος «Θα τους καταλάβετε απ’ τους καρπούς τους». Μεταξύ των αιρετικών μπορεί να βρει κανείς και πολλούς με ενάρετη ζωή. Στους ψευδοπροφήτες όμως καθόλου. Ε.Π.Ε. 10,96 προσοχή στην αγάπη τους Υπάρχουν μερικοί, που αγαπάνε χωρίς περίσκεψη, με επιπολαιότητα, κατά σύμπτωση. Γι’ αυτό κι οι φιλίες αυτές δεν είναι δυνατές... Υπάρχει φόβος να διαφθαρεί κανείς απ’ την αγάπη των αιρετικών. Ε.Π.Ε. 21.390 νόθο δόγμα με κάλυμμα την αγάπη Τα λέω αυτά, για να μη δεχτείτε κανένα νόθο δόγμα, με το πρόσχημα της αγάπης. Ε.Π.Ε. 21.390 απατεώνες Άνθρωποι διαστρεβλωτές επιχειρούν κατά καιρούς να εξαπατούν. Τότε μεν ισχυρίζονταν, ότι η ανάστασις των νεκρών ήδη έχει γίνει. Τώρα λένε, ότι επίκειται η Κρίσις και η Παρουσία του Χριστού για να υποτάξουν κι αυτόν τον Χριστό στο ψέμα. Και προσπαθούν να πείσουν, ότι δεν υπάρχει ανταπόδοσης στο μέλλον ούτε δικαστήριο και κόλαση και τιμωρία για τους κακοποιούς και ασεβείς. Ε.Π.Ε. 23,10 αμετάπιστοι Εδώ εννοεί τις φιλονικίες με αιρετικούς, για να μη κουραζόμαστε στα χαμένα. Δεν βγαίνει κέρδος, αφού το τέλος τους είναι το τίποτε. Όταν κάποιος είναι διεστραμμένος και αποφασισμένος να μην αλλάξη καθόλου τη θέση του, ό,τι κι αν γίνη, για ποιό λόγο κουράζεσαι άσκοπα; Είναι σαν να σπέρνεις πάνω σε πέτρες. Καλύτερα να κάνεις τον καλό αυτό κόπο μιλώντας με ανθρώπους της πίστεως περί της ελεημοσύνης και περί των άλλων αρετών. Ε.Π.Ε. 24,120 αυτοκατάδικοι Τι κάθεσαι και τρως το χρόνο σου μαζί του; Όταν επιμένει πεισματικά, σατανικά και «στανικά» ο ίδιος, είναι αυτοκατάκριτος, αυτοκατάδικος. Ε.Π.Ε. 24,120 αξιοθρήνητοι Η αγάπη για το Θεό έχει σαν αρχή ν’ αγαπά όλους. Και τους μεν ομοπίστους, πού ναι γνήσιοι αδελφοί, τους αγαπά θερμά. Τους δε αιρετικούς τους σπλαχνίζεται σαν φαύλους και αχρείους και λειώνει απ’ το κλάμα γι’ αυτούς. Ε.Π.Ε. 24,286 «Σε κανένα να μη δίνεις αφορμή αντιδικίας και φιλονεικίας, ούτε στον Ιουδαίο, ούτε στον εθνικό· αλλ’ αν κάπου δεις ότι ζημιώνεται η ευσέβεια, να μην προτιμήσεις την ομόνοια από την αλήθεια, αλλά να σταθείς γενναία μέχρι θανάτου· και ούτε έτσι να πολεμάς με την ψυχή, ούτε να αποστρέφεσαι τη γνώμη, αλλά να μάχεσαι μόνο με τα πράγματα. Γιατί αυτό σημαίνει, «όσο εξαρτάται από σας, να έχετε ειρηνικές σχέσεις με όλους τους ανθρώπους». Και αν εκείνος δεν ειρηνεύει, εσύ να μη γεμίσεις την ψυχή σου με πάθος, αλλά να είσαι ειρηνικος ως προς τη διάθεση,… χωρίς να προδίδεις πουθενά την αλήθεια» (ΕΠΕ 17,493, P.G. 60,611 Εις Ρωμαίους 23,2) ««Για να περισσεύει η αγάπη σας με πλήρη γνώσιν και με κάθε διάκριση». Δεν θαυμάζει απλώς ούτε την φιλία, ούτε την αγάπη, αλλά την αγάπη που προέρχεται από πλήρη γνώσιν· δηλαδή, να μη μεταχειρίζεσθε προς όλους την ίδια αγάπη, διότι αυτό είναι γνώρισμα όχι της αγάπης, αλλά της ψυχρής διαθέσεως. Τι σημαίνει, «με πλήρη γνώσιν;». Δηλαδή, με κρίση, με σκέψη, με συναίσθηση. Διότι υπάρχουν μερικοί που αγαπούν χωρίς περίσκεψη, με επιπολαιότητα και κατά τύχη·… «Με πλήρη γνώσιν», λέγει, «και με πάσαν διάκρισιν, ώστε να διακρίνετε τας διαφοράς επί των ηθικών ζητημάτων», αυτά, δηλαδή, που σας συμφέρουν. Δεν τα λέγω αυτά εξ’ αιτίας μου, λέγει (ο Παύλος), αλλά εξ’ αιτίας σας· διότι υπάρχει φόβος μήπως διαφθαρεί κανείς από την αγάπη των αιρετικών. Αυτό δηλαδή υπαινίσσεται… να είστε σεις ειλικρινείς, για να μην παραδεχθείτε, δηλαδή, με το πρόσχημα της αγάπης κανένα νόθο δόγμα. Πώς λοιπόν λέγει· «Να έχετε ειρηνικές σχέσεις με όλους, αν είναι δυνατόν, τους ανθρώπους»; Να έχετε ειρηνικές σχέσεις, είπε, και όχι να αγαπάτε κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να βλάπτεσθε από την φιλία. «Εάν λοιπόν το δεξιό σου μάτι σε σκανδαλίζει», λέγει, «βγάλε αυτό και πέταξέ το μακριά»» (ΕΠΕ 21,391-393 Εις Φιλιπ.Ομιλ.Γ,PG 62,191) Ο ΖΗΛΟΣ ΤΗΣ ΠΥΡΑΚΤΩΜΕΝΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ και διωγμοί Οι απόστολοι, όταν κήρυτταν, ενώ τους μαστίγωναν, τους λιθοβολούσαν, τους φυλάκιζαν συνεχώς, όχι μόνο μετά την απαλλαγή τους από τους κινδύνους, αλλά και μέσα σ’ αυτούς, με μεγαλύτερη προθυμία κήρυτταν το λόγο της αλήθειας. Έβλεπες π.χ. τον Παύλο, και στη φυλακή μέσα, και με αλυσίδες στα χέρια, να κατηχή, να μυσταγωγή, και να κάνη παρόμοιο έργο και μέσα στο δικαστήριο, και στο ναυάγιο, και στην τρικυμία και μέσα σε αναρίθμητους κινδύνους. Ε.Π.Ε. 31,618 και επιτυχία η αποτυχία Όσες φορές και αν αποτύχουμε, τόσες και ας ξαναρχίσουμε τα πνευματικά έργα. Ας μη λέμε: Γιατί επέτρεψε ο Θεός τόσα εμπόδια; Τα επέτρεψε, για να φανή η προθυμία σου σε πολλούς ανθρώπους και η στοργή σου. Γνώρισμα της αγάπης είναι και αυτό: Το να μην απομακρύνεσαι από όσα αρέσουν στον αγαπώμενο. Ε.Π.Ε. 31,620 στη ζωή των χριστιανών Να σωφρονίσετε αυτούς που βλασφημούν. Και αν ακούσης κάποιον στο δρόμο ή στην αγορά να βλασφημάη το Θεό, πλησίασε, επίπληξέ τον. Και αν πρέπη να τον δείρης, να μη διστάσης. Ράπισέ τον στο πρόσωπο, σύντριψέ του το στόμα, αγίασε το χέρι σου με τέτοιο ράπισμα. Και αν σε σύρουν γι’ αυτό στο δικαστήριο, να πης: Ναι, τον χτύπησα, γιατί βλαστήμησε τον Βασιλέα των Αγγέλων. Ε.Π.Ε. 31,622 κατά των βλάσφημων Ας φράξουμε τα στόματα των βλασφήμων. Να τα κλείσουμε, όπως κλείνουμε πηγές θανατηφόρες. Και να τα μετατρέψουμε σε στόματα υμνούντων. Έτσι οπωσδήποτε θα σταματήσουν τα κακά, που βρήκαν την πόλι. Ε.Π.Ε. 31,644 όχι στάσις και σχίσμα Αυτοί που ήσαν μαζί μας στράφηκαν εναντίον μας. Αυτοί που μαζί μας κυβερνούσαν το πλοίο της Εκκλησίας, θέλησαν να βουλιάξουν το πλοίο. Θαύμασα τη δική σας σύνεσι. Τα λέω αυτά όχι για να σας προτρέψω σε στάσι. Στάσις και σχίσμα είναι οι δικές τους ενέργειες, ενώ οι δικές σας είναι ζήλος. Ε.Π.Ε. 33,432 ιεραποστολικός Θα μπορούσε ο Χριστός να κάθεται σε ένα τόπο και από κει να προσελκύη όλους κοντά Του. Δεν το έκανε, για να δώση σε μας υπόδειγμα, να περιερχώμαστε και να αναζητάμε τους χαμένους. Αυτό δείχνει και με την παραβολή του καλού Ποιμένα (Λουκ. ιε' 4). Δεν έμεινε ο Κύριος με τα ενενήντα εννέα πρόβατα, περιμένοντας να έρθη το ένα, το πλανεμένο. Πήγε ο ίδιος σε αναζήτησι, το βρήκε, το φορτώθηκε στους ώμους του και το ξανάφερε στο κοπάδι. Μια κερδισμένη ψυχή είναι δυνατόν να εξαλείψη όγκο απείρων αμαρτημάτων και να αποβή αντίλυτρο για μας κατά την ημέρα της κρίσεως... Αυτό να κάνης και συ, ανάλογα με τις δυνάμεις σου. Δείξε κάθε φροντίδα και μέριμνα για την επάνοδο των πλανεμένων. Ε.Π.Ε. 34,410 πυρακτωμένη πίστις Ούτε η φύσις, ούτε η ηλικία, ούτε άλλο τίποτε είναι δυνατόν να εμποδίση την προθυμία και το ζήλο της πυρακτωμένης πίστεως. Ε.Π.Ε. 37,324 τίποτα δεν τον σβήνει Φωνάζει παντού η πραγματικότητα και σαλπίζει πιο διαπεραστικά από σάλπιγγα, τον τόσο όμορφο ζήλο σας και την προθυμία σας για την αλήθεια, που καμμιά απόστασις δρόμου και κανένας χρόνος και καμμιά πολεμική αυτών που είναι αθεράπευτα κακοί, ούτε τίποτα άλλο μπόρεσε να καταλύση ή να ατονήση. Ε.Π.Ε. 38,298.